Z początkiem 2026 r. wzrosły składki na duży i preferencyjny ZUS, ale jednocześnie zmieniły się zasady ulgi dla najmniejszych przedsiębiorców, czyli Małego ZUS Plus. Najważniejsza nowość to „wyzerowanie” wykorzystanego limitu na koniec 2025 r. i możliwość skorzystania z nowego okresu ulgi przez kolejne 36 miesięcy w ramach 60 miesięcznego cyklu, nawet jeśli wcześniej limit został już wyczerpany. Nadal obowiązuje limit przychodów 120 tys. zł za poprzedni rok i wymogi formalne, a w tle pozostaje wątpliwość, do kiedy i w jakim trybie zgłaszać powrót do ulgi w 2026 r.
Czym jest Mały ZUS Plus?
Mały ZUS Plus to preferencja w opłacaniu składek społecznych dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Zamiast sztywnej podstawy jak przy „dużym ZUS”, przedsiębiorca ustala podstawę wymiaru składek w oparciu o wyniki finansowe z poprzedniego roku. Wysokość składek emerytalnych, rentowych, wypadkowych i dobrowolnej chorobowej zależy więc od dochodu lub przychodu, z zastrzeżeniem ustawowych widełek. Podstawa nie może spaść poniżej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku ani przekroczyć 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Preferencja adresowana jest do działalności o niewielkiej skali; limit przychodów wynosi 120 tys. zł rocznie, co w uproszczeniu odpowiada średnio około 10 tys. zł miesięcznie.
Kto może skorzystać z Małego ZUS Plus?
Prawo do ulgi Mały ZUS Plus przysługuje, gdy spełnione są łącznie warunki z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po pierwsze, działalność w poprzednim roku musiała być prowadzona co najmniej 60 dni. Po drugie, przychód za poprzedni rok nie mógł przekroczyć 120 tys. zł, a jeśli działalność nie trwała przez cały rok, limit ustala się proporcjonalnie do liczby dni prowadzenia firmy. Po trzecie, przedsiębiorca mieści się w limicie czasowym korzystania z ulgi, który od 2026 r. liczony jest na nowych zasadach. Warunkiem formalnym jest także prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczeń z właściwym kodem i złożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych.
Co zmieniło się od 1 stycznia 2026 roku?
Od 1 stycznia 2026 r. zmienił się sposób liczenia okresów ulgi. Przedsiębiorca może korzystać z Małego ZUS Plus maksymalnie przez 36 miesięcy kalendarzowych w każdym 60‑miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Pierwszy 60‑miesięczny okres zaczyna się w miesiącu, w którym po raz pierwszy ustalono podstawę składek emerytalno‑rentowych według dochodu z poprzedniego roku. Kolejne 60‑miesięczne okresy rozpoczynają się z początkiem pierwszego miesiąca prowadzenia działalności po upływie poprzedniego 60‑miesięcznego cyklu. Do 36 i 60 miesięcy wlicza się każdy miesiąc, w którym choć przez jeden dzień prowadzono działalność, a także miesiąc, w którym podstawa była liczona według dochodu z poprzedniego roku.
Kluczowe z punktu widzenia planowania obciążeń: wcześniejsze wykorzystanie ulgi „na starych zasadach” nie zamknęło drogi do nowego limitu. Z końcem 2025 r. limit uznaje się za wyzerowany, więc od 2026 r. przedsiębiorca (o ile spełnia pozostałe warunki) zyskał prawo do nowego „paska” 36 miesięcy w ramach 60 miesięcy.
Kiedy Mały ZUS Plus nie przysługuje?
Ulga nie jest dostępna dla osób w okresie „ulgi na start” ani dla opłacających preferencyjne składki od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Te preferencje nie łączą się. Mały ZUS Plus następuje po nich jako kolejny etap. Wyłączenie dotyczy także wykonywania usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy w tożsamym zakresie jak wcześniejszy etat i jest to mechanizm anty‑pozorny, ograniczający „ucieczkę” na samozatrudnienie.
Z ulgi nie skorzystają podatnicy na karcie podatkowej przy jednoczesnym zwolnieniu z VAT. Poza tym preferencja nie obejmuje określonych form aktywności i udziałów, w tym twórców, artystów, przedstawicieli wolnych zawodów, wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. oraz wspólników spółek jawnych, komandytowych czy partnerskich. Osoby łączące jednoosobową działalność z działalnością w spółce również są poza zakresem ulgi.
Jak zgłosić się do Małego ZUS Plus. Instrukcja krok po kroku
Krok 1. Najpierw trzeba ustalić moment powstania prawa do ulgi. Najczęściej będzie to 1 stycznia danego roku, jeśli warunki spełniono już wcześniej. Innym punktem może być dzień zakończenia „ulgi na start” lub preferencyjnych składek, ewentualnie dzień wznowienia działalności, gdy spełniony jest limit przychodów i 60 dni prowadzenia firmy w poprzednim roku. Od tej daty biegnie termin zgłoszenia.
Krok 2. Obowiązuje zasada, że zgłoszenia dokonuje się do 31 stycznia danego roku albo w ciągu 7 dni od dnia, w którym przedsiębiorca zaczyna spełniać warunki w trakcie roku. Utrata terminu oznacza brak prawa do ulgi w danym roku, nawet przy spełnieniu warunków materialnych. Na gruncie 2026 r. pojawiła się jednak wątpliwość: po upływie 24‑miesięcznej przerwy, czy można wrócić do ulgi w dowolnym miesiącu 2026 r., czy wyłącznie od 1 stycznia, przy obowiązku zgłoszenia do 31 stycznia? Komunikaty ZUS i biznes.gov.pl nie brzmią tu jednolicie, co sygnalizują praktycy.
Krok 3. Jeśli ktoś był zgłoszony z innym kodem (duży ZUS, preferencja 30 proc.), powinien wyrejestrować się z dotychczasowego tytułu na formularzu ZUS ZWUA, wskazując datę poprzedzającą objęcie Małym ZUS Plus.
Krok 4. Następnie trzeba zgłosić się do ubezpieczeń z właściwym kodem Małego ZUS Plus: 05 90, gdy obejmuje to społeczne i zdrowotne, oraz 05 92, gdy wyłącznie zdrowotne. Służą do tego odpowiednio formularze ZUS ZUA (społeczne+zdrowotne) albo ZUS ZZA (samo zdrowotne). Prawidłowy kod jest warunkiem rozpoznania prawa do ulgi.
Krok 5. Po zgłoszeniu przedsiębiorca ustala podstawę wymiaru składek zgodnie z zasadami Małego ZUS Plus na podstawie danych finansowych z poprzedniego roku. Podstawa nie może spaść poniżej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia ani przekroczyć 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Przy kalkulacji trzeba doliczyć do dochodu składki społeczne zaliczone wcześniej w koszty (własne i osób współpracujących). Pomocny bywa kalkulator ZUS: https://www.zus.pl/firmy/przedsiebiorco-przeczytaj-wazne/maly-zus-mdg-/kalkulator-mdg.
Krok 6. W rozliczeniu za styczeń 2026 r. należy dołączyć część II deklaracji — ZUS DRA cz. II (gdy nie zatrudnia się pracowników) albo ZUS RCA cz. II. Wykazuje się tam m.in. roczny przychód lub dochód, liczbę dni prowadzenia działalności w poprzednim roku i ustaloną podstawę. Brak części II lub błędy w jej wypełnieniu mogą skutkować zakwestionowaniem ulgi i koniecznością dopłaty do „dużego ZUS”.
Dodatkowa uwaga organizacyjna: przedsiębiorcy, którzy do grudnia 2025 roku nie wykorzystali pełnych 36 miesięcy i od stycznia 2026 roku nadal spełniają warunki, nie musieli się wyrejestrowywać i zgłaszać ponownie; wystarczyło złożenie dokumentów rozliczeniowych z dotychczasowym kodem 05 90 albo 05 92 oraz właściwej części II deklaracji.
Podsumowanie
Mały ZUS Plus po zmianach od 1 stycznia 2026 r. stał się bardziej przewidywalny pod względem harmonogramu. Obowiązuje model 36/60 miesięcy, z jasnym zdefiniowaniem początku i sposobu liczenia okresów, a wcześniejsze wykorzystanie ulgi nie blokuje nowego limitu od 2026 r. Wciąż kluczowe pozostają progi przychodów, minimalna liczba dni prowadzenia działalności w poprzednim roku oraz bezbłędne dopełnienie formalności. Sporne pozostaje natomiast, czy powrót do ulgi po dwuletniej przerwie w 2026 r. można zainicjować w dowolnym miesiącu, czy wyłącznie z początkiem roku i z terminem zgłoszenia do 31 stycznia. Niestety, różne komunikaty budzą w tym zakresie wątpliwości.
Wnioski
Dla drobnych przedsiębiorców ulga znów otworzyła 36‑miesięczne „okno” w nowym 60‑miesięcznym cyklu, co ułatwia planowanie obciążeń. Bezpieczne korzystanie z Małego ZUS Plus wymaga jednak dyscypliny formalnej: właściwych kodów, terminów, części II deklaracji i prawidłowego obliczenia podstawy z doliczeniem składek ujętych w kosztach. Przy planowaniu powrotu do ulgi po przerwie warto uwzględnić istniejącą rozbieżność interpretacyjną co do terminu zgłoszenia w 2026 r. i dostosować działania tak, by nie utracić prawa do preferencji w danym roku.
Dodatkowe pytania w zakresie Kadr i płac? Skontaktuj się z ekspertem:
